از اسفند تا تورتیلا
در ایران اگر کسی تعریفتان کند، زود میگویید «ماشاءالله» و اسفند دود میکنید. در مکزیک هم اگر کسی به چشمتان بیاید، دست به کارهای جالبی میزنند. انگار ترس از چشمزخم و حسادت، مرز نمیشناسد.
در این پست سری میزنیم به باورهای مشترک ایران و مکزیک؛ از چشمزخم بگیرید تا خرافههای خندهدار و عجیب. ببینید چقدر این دو فرهنگ دور از هم، به هم شبیهاند.
۱. 👁️ چشمزخم؛ ترس مشترک دو ملت
در ایران:
ما ایرانیها از قدیم الایام به چشمزخم اعتقاد داشتهایم. فخرالدین اسعد گرگانی در منظومه ویس و رامین میگوید :
«پس از تو کس نیابد خوشی و کام / چه روی تو چه «چشماروی» بر بام»
اسفند دود کردن، بستن مهره آبی به لباس بچهها، آویزان کردن دعای چشمزخم و گفتن «ماشاءالله» هنوز هم بین ما رایج است .
در مکزیک:
مکزیکیها هم چشمزخم را جدی میگیرند. در مناطق مختلف مکزیک، مردم از طلسمهای چشمآبی (مثل همان نازار ترکی) برای محافظت استفاده میکنند. این طلسمها در سراسر مکزیک رایج است و به یک سوغات محبوب برای گردشگران تبدیل شده .
شباهت جالب: هم در ایران و هم در مکزیک، رنگ آبی را برای دفع چشمبد به کار میبرند. در ایران مهره آبی، در مکزیک طلسمهای آبیرنگ .
۲. 🌽 نان تورتیلا روی زمین؛ مهمان ناخوانده در راه است!
در مکزیک:
مکزیکیها هنگام حمل نان تورتیلا به شدت مراقب هستند که از دستشان نیفتد. چرا؟ چون باور دارند اگر تکهای نان تورتیلا روی زمین بیفتد، به زودی یک مهمان ناخوانده یا کسی که دوستش ندارند از راه میرسد و باید تحملش کنند .
در ایران:
ما هم نان را خیلی محترم میشماریم. اگر تکه نانی روی زمین ببینیم، برمیداریم و در جای تمیزی میگذاریم. شاید دلیلش احترام به نان باشد، نه ترس از مهمان ناخوانده. اما هر دو نشاندهنده تقدس نان در فرهنگ ماست.
۳. 🔮 آینهها را مقابل هم نگذارید!
در مکزیک:
یک باور عجیب در مکزیک میگوید: اگر دو آینه را مقابل هم قرار دهید، درِ ورودی شیاطین به خانه باز میشود و حتی ممکن است خودتان به جهنم بروید! پس بهتر است هرگز این کار را نکنید .
در ایران:
ما هم درباره آینه باورهایی داریم. مثلاً آینه شکستن نحس است. یا عروس دمبخت را توی آینه نشان میدهند تا بختش باز شود. اما باور مکزیکیها درباره دو آینه روبروی هم، خیلی خاص و عجیب است.
۴. 🧂 نمک و اسفند؛ دو طلسم مشترک
در ایران:
اسفند دود کردن برای دفع چشمزخم یکی از معروفترین رسوم ماست. شعر معروفش را همه بلدیم:
«اسپندم بر آتش، چشمات دربست / به غیر از خدا هیچ کس نباشه مست»
همچنین نمک را در برخی مناطق برای محافظت از نوزادان به کار میبرند .
در مکزیک:
مکزیکیها هم مواد طبیعی را برای محافظت به کار میبرند. مثلاً گردنبندهایی از فلفل چیلی درست میکنند تا از چشمزخم در امان بمانند .
۵. 🪆 عروسکهای محافظ؛ از پیپاخ تا تادونه
در ایران:
در شهر گراش فارس، عروسکی به نام «پیپاخ» یا «آدمکه» میسازند. این عروسک مثلثی شکل را از پارچه میدوزند و داخلش نمک، اسفند و کندر میگذارند. بعد آن را بالای سردر خانههای تازهساز یا روی گهواره نوزاد آویزان میکنند تا از چشمزخم محافظت کند .
در مازندران هم «تادونه» را از چوب درخت داغداغان میسازند و به گردن کودکان میآویزند .
در مکزیک:
در مکزیک هم طلسمهای محافظتی متنوعی دارند. از چشمهای آبی گرفته تا صلیبها و نمادهای مذهبی که در خانهها و ماشینها آویزان میکنند.
۶. 🔢 عدد نحس؛ ۱۳ در ایران، چی در مکزیک؟
در ایران:
عدد ۱۳ نحس است. سفر ۱۳ نوروز را بیرون از خانه میگذرانیم تا نحسیاش را دور کنیم.
در مکزیک:
مکزیکیها هم مثل بسیاری از فرهنگها، عدد ۱۳ را نحس میدانند. اما جالب اینجاست که در فرهنگ مایاها و آزتکها، اعداد معانی خاصی داشتند. مثلاً عدد ۴ برای آنها مقدس بود (چهار جهت اصلی جهان) .
۷. 💀 مرگ و زندگی؛ نگاه مشترک به دنیای پس از مرگ
در ایران:
ما برای مردگانمان سفره پهن میکنیم، خیرات میدهیم و شب جمعه فاتحه میفرستیم. ارتباط با اموات برایمان مهم است.
در مکزیک:
مکزیکیها «روز مردگان» (Día de los Muertos) را جشن میگیرند. باور دارند که ارواح مردگان یک روز به دنیا برمیگردند و سراغ زندهها میآیند. برایشان سفره میچینند، گل همیشهبهار میگذارند و جمجمههای شکری درست میکنند .
شاید در نگاه اول عجیب باشد، اما هر دو فرهنگ مرگ را پایان نمیدانند. راهی برای ارتباط با عزیزان از دست رفته پیدا کردهاند.
۸. 🐈⬛ حیوانات نحس و خوشیمن
در ایران:
جغد را نحس میدانیم. اگر روی بام خانهای بنشیند، یعنی خبر بدی در راه است. کلاغ را هم گاهی نحس میشماریم.
در مکزیک:
در بعضی مناطق مکزیک، جغد را نماد مرگ میدانند. اما در فرهنگ مایاها، جگوار حیوان مقدسی بود. تفاوتها زیاد است، اما ترس از بعضی حیوانات مشترک است .
نتیجهگیری: از یک ریشهایم، هرچند دوریم
باورهای مشترک ایران و مکزیک نشان میدهد که انسانها هر کجای دنیا که باشند، ترسها و امیدهای مشترکی دارند. ترس از چشمزخم، احترام به نان، محافظت از خانه و خانواده با طلسمها، و نگاه خاص به مرگ، همه نشانههایی از این اشتراک انسانی است.
شاید ریشه این شباهتها به هزاران سال پیش برگردد. برخی محققان معتقدند ایرانیها پیش از کریستف کلمب به قاره آمریکا سفر کرده بودند و ردپای فرهنگشان در تمدنهای مایا و آزتک باقی مانده . شاید باورهای مشترکمان، یادگار همان روزهاست.
📢 شما چطور؟ تا حالا به مکزیک سفر کردهاید؟ باور عجیب دیگری سراغ دارید که بین ایران و مکزیک مشترک باشد؟
دیدگاهتان را بنویسید