وقتی کوهها به جشن دعوت میکنند
در دل کوههای جنوب مکزیک، در ایالت اوکساکا، هر سال جشنی برگزار میشود که ریشه در اعماق تاریخ دارد. جشنی که در آن رقص، موسیقی، رنگ و آیین چنان در هم میآمیزند که تماشاگر را به هزاران سال قبل میبرند.
نام این جشن گوئلاگتسا (Guelaguetza) است. اما مردم محلی آن را با نامی دیگر میشناسند: “Lunes del Cerro” یا “دوشنبههای تپه”. جشن گرگها، جشن ذرت، جشن باروری، جشن زندگی.
در این پست، شما را به دل یکی از رنگینترین و اصیلترین جشنهای مکزیک میبریم. جایی که ۱۶ قوم مختلف دور هم جمع میشوند تا هویتشان را جشن بگیرند.
گوئلاگتسا یعنی چه؟
گوئلاگتسا (Guelaguetza) یک کلمه زاپوتکی است. به زبان مردم بومی اوکساکا. معنیاش میشود “هدیه دادن” یا “همیاری”.
در گذشتههای دور، وقتی یک نفر در قبیله کار بزرگی داشت (مثل ساختن خانه یا ازدواج)، بقیه میآمدند و کمک میکردند. بعداً آن فرد هم در کار دیگران کمک میکرد. این چرخه همیاری و هدیه بود.
امروز گوئلاگتسا یعنی هدیه فرهنگ. هر قوم، با لباسهای محلیاش میآید و رقصش را به دیگران هدیه میدهد. آهنگش را هدیه میدهد. آیینش را هدیه میدهد.
ریشههای تاریخی؛ از ذرت تا خدایان
پیش از اسپانیاییها
ریشه گوئلاگتسا به باستان برمیگردد. به زمانی که مردم بومی اوکساکا برای خدای ذرت جشن میگرفتند. ذرت برای آنها نه فقط غذا، که هستی بود.
در آن مراسم، مردم به بالای تپهها میرفتند، میرقصیدند، آواز میخواندند و از خدایان برای محصول خوب تشکر میکردند.
دوران استعمار
اسپانیاییها که آمدند، کلیساها را جای معابد ساختند. اما نتوانستند جشن را از بین ببرند. مذهب کاتولیک با آیینهای بومی ترکیب شد.
جشن باستانی ذرت، تبدیل شد به جشن “بانوی کوهستان” (Virgen del Carmen). همان تپهها، همان رقصها، اما با اسمی جدید.
قرن بیستم؛ تولد دوباره
سال ۱۹۳۲، اوکساکا ۴۰۰ سالگی اش را جشن گرفت. در آن سال، مقامات محلی تصمیم گرفتند جشن بزرگی راه بیندازند. از همه قومها دعوت کردند تا بیایند و رقصهایشان را نشان دهند.
این شد شروع گوئلاگتسای مدرن. از آن سال تا امروز، هر سال جشن گرفته میشود.
جشن کی برگزار میشود؟
گوئلاگتسا هر سال در دو دوشنبه متوالی بعد از ۱۶ جولای برگزار میشود. دلیلش این است که ۱۶ جولای روز بانوی کوهستان است.
این دو دوشنبه، تعطیل رسمی در اوکساکاست. همه چیز تعطیل میشود. همه به تپه سن فلیپه میروند، جایی که جشن اصلی برپاست.
جشن امروز؛ انفجار رنگ و صدا
آمفیتئاتر گوئلاگتسا
جشن اصلی در یک آمفیتئاتر بزرگ به نام “Rotonda de las Azucenas” برگزار میشود. روی تپهای مشرف به شهر. با ۱۱ هزار صندلی که همیشه پر میشود.
صحنهاش شبیه کوه است. با نمادهای بومی. پشت سرش هم کوههای واقعی اوکساکا دیده میشود.
گروههای شرکتکننده
۱۶ قوم مختلف از سراسر اوکساکا در جشن شرکت میکنند. هر کدام:
- لباس مخصوص خودشان را میپوشند
- موسیقی مخصوص خودشان را مینوازند
- رقص مخصوص خودشان را اجرا میکنند
- صنایعدستی و غذاهایشان را میآورند
معروفترینها:
- زاپوتکها: از منطقه وایولاگ. رقصشان معروف است. لباس زنانشان با گلهای بزرگ و روبانهای رنگارنگ تزئین شده.
- میشتکها: از منطقه کوئیکاتلان. رقصشان پر از حرکتهای سریع و مهیج است.
- چونتالها: از منطقه تلانسیسگو. لباسهای سفید با نقوش قرمز میپوشند.
- هوآوهها: از منطقه تئوانتپک. زنانشان با دامنهای بلند و گلدوزیهای پر زرق و برق معروفند.
رقصهای معروف
رقص دلقکها (Danza de los Chareos)
یکی از بامزهترین رقصها. مردها لباس دلقک میپوشند و حرکات طنزآمیز انجام میدهند. بچهها عاشق این رقصند.
رقص بادبادک (Danza de la Pluma)
معروفترین رقص گوئلاگتسا. از منطقه وایولاگ. رقصندهها لباسهای پر زرق و برق با پرهای رنگارنگ میپوشند. رقصشان داستان فتح مکزیک را روایت میکند: اسپانیاییها علیه بومیها.
رقص ببر (Danza del Tigre)
از منطقه پینوتپا. مردها لباس ببر میپوشند و حرکات وحشی انجام میدهند. نماد قدرت و شجاعت.
رقص زنان تئوانا (Danza de Tehuana)
زنان با دامنهای بلند و رنگارنگ میرقصند. حرکاتشان آرام و موقر است. سرشان پر از گلهای بزرگ است. این رقص نماد زیبایی و اصالت زن مکزیکی است.
لباسها؛ هر کدام یک داستان
لباسهای گوئلاگتسا خودشان یک موزه سیار هستند. هر بخیهاش معنا دارد. هر رنگیاش داستانی.
لباس زنان تئوانا
معروفترین لباس جشن. دامن بلند و چیندار با گلدوزیهای گلدار. روی سرشان رسپونده میگذارند: یک تاج از گلهای طبیعی یا پارچهای که دور سر میپیچند.
این لباس آنقدر معروف است که فریدا کالو بارها با آن عکس گرفته.
لباس مردان وایولاگ
پیراهن و شلوار سفید با نوارهای قرمز. روی شانهشان پانچوهای رنگارنگ میاندازند. کلاه لبهدار با پرهای شترمرغ.
لباس میشتکها
پیراهنهای بلند با نقوش هندسی. رنگهای قرمز و سیاه غالب است. ماسکهای چوبی میزنند که حیوانات را نشان میدهد.
موسیقی؛ قلب تپنده جشن
موسیقی گوئلاگتسا ترکیبی است از سازهای بومی و اسپانیایی:
- ماریمبا: معروفترین ساز. شبیه زیلوفون بزرگ.
- فلوت و طبل: سازهای بومی
- ویولن و گیتار: سازهای اسپانیایی
آهنگ معروف “La Sandunga” سرود غیررسمی اوکساکاست. وقتی این آهنگ را مینوازند، همه بلند میشوند و میرقصند.
در حاشیه جشن
بازار صنایعدستی
در اطراف آمفیتئاتر، بازار بزرگی برپا میشود. میتوانی از همه ۱۶ قوم صنایعدستی بخری:
- سفال سیاه بارو نگرو
- پشمیهای رنگارنگ
- نقرهکاری
- ماسکهای چوبی
- عروسکهای سنتی
غذاهای محلی
اوکساکا را بهشت غذای مکزیک مینامند. در گوئلاگتسا میتوانی همه را یک جا بچشی:
- تامالهای اوکساکایی با برگ موز
- موله negro (سس شکلات و چیلی تیره)
- تلایودا (نوشیدنی ذرت)
- چاپولین (ملخ بوداده با لیمو و چیلی)
- مزکال (نوشیدنی سنتی از آگاو)
انتخاب الهه جشن (Diosa Centéotl)
یکی از مهمترین بخشهای گوئلاگتسا، انتخاب الهه سنتئوتل است. سنتئوتل الهه ذرت در فرهنگ بومی.
هر منطقه یک دختر را به عنوان نماینده معرفی میکند. آنها لباسهای سنتی میپوشند و در مراسم شرکت میکنند. در نهایت یک نفر به عنوان الهه انتخاب میشود.
این نماد پیوند گذشته و حال است. یادآوری که ذرت هنوز هم برای مردم اوکساکا مقدس است.
گوئلاگتسا در جهان
گوئلاگتسا آنقدر معروف شده که گروههای فولکلوریک اوکساکا به سراسر جهان سفر میکنند:
- · آمریکا (لسآنجلس، شیکاگو، سنآنتونیو)
- · کانادا
- · اروپا (فرانسه، اسپانیا، آلمان)
- · ژاپن
- سال ۲۰۱۹، گوئلاگتسا به عنوان بهترین جشن فرهنگی قاره آمریکا انتخاب شد.
هویتی که زنده میماند
گوئلاگتسا فقط یک جشن نیست. یک بیانیه است. بیانیهای که میگوید: ما هنوز هستیم.
با وجود ۵۰۰ سال استعمار، با وجود تحقیر و سرکوب، با وجود مدرنیته، مردم بومی اوکساکا هنوز زبانشان را حفظ کردهاند، لباسشان را، رقصشان را، آیینشان را.
و یک بار در سال، همه را به هم قرض میدهند. به هم هدیه میکنند. برای اینکه بقیه هم ببینند که هویت از بین نمیرود.
به قول خودشان: “Guelaguetza para el mundo” . گوئلاگتسا برای جهان.
دیدگاهتان را بنویسید